Umetnost Egejske oblasti

Istorijski kontekst

Tokom bronzanog doba, na prostoru oko Egejskog mora, između grčkog kopna, ostrva i Krita, razvilo se nekoliko značajnih kultura. One su trgovale sa drugim mediteranskim društvima i razvile osobene oblike arhitekture, skulpture, keramike i slikarstva.

Egejska umetnost razvijala se pre pojave umetnosti klasične Grčke. Iako su ove kulture uticale na kasniji grčki svet, imale su sopstvene umetničke tradicije. Posebno su značajne tri kulture: kikladska, minojska i mikenska. Minojska i mikenska civilizacija cvetale su tokom bronzanog doba, dok su kikladske figurine posebno poznate iz njegovog ranijeg perioda.

Glavne kulture Egejske oblasti

Kikladska civilizacija

Razvijala se na ostrvima Egejskog mora tokom ranog bronzanog doba. Poznata je po jednostavnim, geometrijski oblikovanim mermernim figurama, koje su često imale pogrebnu namenu.

Minojska civilizacija

Razvila se na Kritu i poznata je po prostranim palatama bez masivnih odbrambenih zidina, živopisnim freskama i keramičkim posudama ukrašenim motivima iz prirode i morskog sveta.

Mikenska civilizacija

Razvila se na grčkom kopnu. Bila je ratnički organizovana i poznata po utvrđenim gradovima sa ogromnim kamenim zidovima, monumentalnim grobnicama i umetnosti koja je isticala moć vladara.

Kikladska umetnost

Kikladi su grupa ostrva u Egejskom moru. Kikladski umetnici posebno su poznati po malim mermernim figurama, od kojih mnoge predstavljaju ljudsko telo.

Mermerne figure

Najpoznatije kikladske figure predstavljaju stojeće ženske figure. Obično imaju prekrštene ruke, dug nos i pojednostavljeno telo. Njihovi oblici su geometrijski i simetrični, sa veoma malo detalja.

Mnoge figure pronađene su u grobovima, mada njihovo tačno značenje i namena nisu u potpunosti razjašnjeni. Moguće je da su imale religijsku ili pogrebnu ulogu.

Kikladska skulptura je značajna jer ljudsku figuru svodi na mali broj jasnih oblika. Ova dela mogu savremenog posmatrača podsetiti na apstraktnu skulpturu, iako su nastala hiljadama godina pre pojave moderne umetnosti.

Minojska umetnost

Minojska civilizacija razvila se na Kritu i dostigla vrhunac tokom drugog milenijuma pre nove ere. Položaj Krita u Sredozemnom moru podsticao je trgovinu i kulturnu razmenu.

Minojska umetnost poznata je po živopisnim zidnim slikama, ukrašenoj keramici i palatnim kompleksima. U poređenju sa monumentalnom i odbrambenom arhitekturom Mikene, minojske palate često deluju otvorenije i više povezane sa okolinom.

Palata u Knososu

Palata u Knososu bila je jedan od glavnih centara minojske civilizacije. Sastojala se od dvorišta, prostorija, skladišta, stepeništa i ukrašenih zidova. Ovaj kompleks nije bio samo kraljevska rezidencija već je imao i administrativnu, ekonomsku i ceremonijalnu ulogu.

Zidovi minojskih palata bili su ukrašeni živopisnim freskama. Na njima su prikazani ljudi, životinje, biljke i ceremonijalne aktivnosti.

Freske i priroda

Minojski umetnici često su prikazivali pokret i prirodni svet. Njihove figure deluju dinamično, a ne ukočeno, dok kompozicije odlikuju vijugave linije i jarke boje.

Jedan od poznatih primera je freska „Ples sa bikom“ iz Knososa. Na njoj su prikazane figure koje izvode akrobatski pokret preko bika. Tačno značenje ove scene nije poznato, ali ona ukazuje na to da je bik imao važnu ulogu u minojskoj kulturi.

Minojska keramika

Minojska keramika bila je ukrašena motivima morskog sveta, biljaka i vijugavih šara. Ovi motivi odražavaju značaj mora i prirodnog okruženja u životu Minojaca.

Mikenska umetnost

Mikenska civilizacija razvila se na grčkom kopnu i postala posebno moćna tokom poznog bronzanog doba. Njeni važni centri bili su Mikena i Tirint.

Mikensku arhitekturu odlikovao je izraženiji odbrambeni karakter u odnosu na minojsku. Moćni vladari živeli su u utvrđenim citadelama okruženim masivnim kamenim zidovima.

Lavlja kapija u Mikeni

Lavlja kapija predstavlja monumentalni ulaz u mikensku citadelu. Iznad prolaza nalazi se trougaoni reljef koji prikazuje dva lava sa obe strane stuba.

Ovaj reljef je primer monumentalne skulpture uklopljene u arhitekturu. Lavovi su možda simbolizovali zaštitu i kraljevsku moć, mada njihovo tačno značenje nije poznato.

Ogromni kameni blokovi korišćeni za izgradnju mikenskih utvrđenja naveli su kasnije Grke da ih povežu sa mitskim kiklopima. Zbog toga se ova tehnika gradnje naziva kiklopsko zidanje.

Grobnice i pogrebna arhitektura

Mikenski vladari sahranjivani su u raskošnim grobnicama. Jedan od poznatih primera je Atrejeva riznica, velika grobnica u obliku košnice, koja se nalazi u blizini Mikene.

Grobnica ima dug ulazni hodnik i kružnu komoru natkrivenu visokim svodom građenim postupnim izbacivanjem kamenih redova. Njene monumentalne dimenzije pokazuju koliko su moćni mikenski vladari raspolagali velikim resursima.

Uprkos tradicionalnom nazivu, nije pouzdano utvrđeno da je grobnica pripadala legendarnom Atreju.

Mikenski umetnici izrađivali su i ukrašenu keramiku, metalne predmete i druge luksuzne predmete. Njihova umetnost ponekad pokazuje sličnosti sa minojskom umetnošću, što svedoči o kontaktima između ove dve kulture.

Najvažnija umetnička dela

1. Mermerne figure Kiklada

Kikladska kultura

Pojednostavljene mermerne figure, koje najčešće predstavljaju stojeće ženske figure. Prekrštene ruke, geometrijski oblici i svedenost detalja karakteristični su za kikladsku skulpturu.

2. Palata u Knososu

Minojska kultura

Veliki palatni kompleks na Kritu koji je imao administrativnu, ekonomsku i ceremonijalnu ulogu. Ukrašeni zidovi i dvorišta odražavaju značaj života u palatama minojske civilizacije.

4. Minojska keramika sa morskim motivima

Minojska kultura

Keramika ukrašena morskim životinjama i vijugavim prirodnim oblicima, koji odražavaju značaj mora u životu Minojaca.

5. Lavlja kapija u Mikeni

Mikenska kultura

Monumentalni ulaz u mikensku citadelu, ukrašen reljefom dva lava koji stoje pored stuba.

6. Atrejeva riznica

Mikenska kultura

Monumentalna grobnica u obliku košnice u blizini Mikene, sa dugim ulaznim hodnikom i kružnom komorom natkrivenom svodom građenim postupnim izbacivanjem kamenih redova.

Ključni pojmovi 

  • Egejsko more
    More između grčkog kopna i zapadne obale Male Azije, sa brojnim ostrvima.
  • Bronzano doba
    Period tokom kojeg je bronza postala važan materijal za izradu oruđa, oružja i drugih predmeta.
  • Kompleks palate
    Grupa povezanih građevina koje su služile upravi, skladištenju, ceremonijama i, moguće, stanovanju vladara.
  • Freska
    Zidna slika izvedena na svežem malteru.
  • Citadela
    Utvrđeno središte grada, često izgrađeno na uzvišenju.
  • Kiklopsko zidanje
    Način gradnje pomoću veoma velikih kamenih blokova, karakterističan za mikenska utvrđenja.

Ponavljanje lekcije i pitanja

1. Koje su tri glavne kulture egejske umetnosti?

Tri glavne kulture bile su kikladska, minojska i mikenska.

2. Gde se razvila minojska civilizacija?

Minojska civilizacija razvila se na ostrvu Kritu.

3. Šta je prikazano na fresci „Ples sa bikom“?

Na fresci su prikazane figure koje izvode akrobatski pokret preko bika. Tačno značenje ove scene nije poznato.

4. Po čemu su se mikenske citadele razlikovale od minojskih palata?

Mikenske citadele bile su snažno utvrđene masivnim kamenim zidovima, dok su minojske palate uglavnom bile otvorenije i više povezane sa okolinom.

5. Kakav je značaj Lavlje kapije?

Lavlja kapija predstavlja monumentalni ulaz u mikensku citadelu, ukrašen reljefom dva lava pored stuba. Ona je primer monumentalne skulpture uklopljene u arhitekturu.