Antička grčka umetnost
Civilizacija antičke Grčke razvila se oko Egejskog mora i proširila se širom Sredozemlja. Grčke zajednice bile su organizovane u nezavisne gradove-države, poznate kao polisi, poput Atine i Sparte. Iako su se ovi gradovi-države često međusobno nadmetali, delili su jezik, religijske tradicije, mitove i mnoge umetničke ideje.
Grčka umetnost razvijala se tokom nekoliko vekova. Umetnici su postepeno menjali način prikazivanja ljudskog tela, prelazeći od relativno ukočenih figura ka prirodnijem prikazivanju pokreta, anatomije i emocija.
Za proučavanje grčke umetnosti korisno je razlikovati četiri glavna perioda:
Geometrijski period
Ovaj period, koji je usledio nakon grčkog mračnog doba, odlikuju ponavljajući meandarski motivi i pojednostavljene siluete na pogrebnim posudama. Ove stilizovane posude označile su obnovu grčkog monumentalnog zanatstva.
Arhajski period
Poznat je po ranoj monumentalnoj skulpturi, poput ukočenih statua kurosa i kore sa karakterističnim stilizovanim osmehom. Umetnici su takođe razvijali ranu arhitekturu kamenih hramova i usavršavali tehniku crnofiguralnog oslikavanja keramike.
Klasični period
Odlikuju ga uravnotežene proporcije, prirodniji anatomski položaji i revolucionarna promena oslonca tela poznata kao kontrapost. Među najpoznatijim delima nalaze se skulpturalni frizovi Partenona u Atini.
Helenistički period
Ovaj izražajni period doneo je dramatične pokrete tela, snažne emocije i složene kompozicije sa više figura. Vajari su se udaljili od klasične suzdržanosti kako bi prikazali ljudsku dramu i unutrašnje nemire.
Geometrijski period
Geometrijski period (približno od 900. do 700. godine p. n. e.) predstavlja važnu fazu u razvoju grčke umetnosti. Umetnici su keramiku ukrašavali geometrijskim šarama, uključujući prave linije, cik-cak linije, trouglove, krugove i meandre. Ovi motivi često su bili raspoređeni u horizontalne trake oko posude.
Kasnije tokom ovog perioda umetnici su počeli da prikazuju ljudske i životinjske figure. Ljudske figure bile su veoma pojednostavljene, sa malim glavama, trouglastim trupovima i uglastim udovima. Na velikim posudama koje su služile kao nadgrobni spomenici ponekad su prikazivani pogrebi, povorke i ratnici.
Jedan važan primer je Dipilonska amfora, ogromna pogrebna vaza pronađena u Atini. Njena dekoracija obuhvata geometrijske šare i scenu povezanu sa pogrebnim obredom. Figure su stilizovane, a ne realistične, što pokazuje da su umetnici više pažnje posvećivali jasnim obrisima i uređenim šarama nego realističnom prikazu anatomije.
Geometrijski period je značajan jer je uspostavio prepoznatljivu grčku tradiciju dekoracije i pripremio teren za razvoj složenijih figuralnih prikaza tokom orijentalizujućeg i arhajskog perioda.
Arhajski period
Arhajska grčka umetnost razvijala se približno od 700. do 480. godine p. n. e. Tokom ovog perioda grčki umetnici dolazili su u kontakt sa kulturama širom Sredozemlja i drevnog Bliskog istoka, dok su istovremeno postepeno razvijali sopstvene umetničke tradicije.
Skulptura: Kuros i kora
Dva česta tipa arhajske grčke skulpture bila su kuros i kora.
-
Kuros: Statua nagog mladića, obično prikazanog kako uspravno stoji i gleda pravo ispred sebe. Jedno stopalo često je blago istureno napred, dok su ruke uz telo. Figura je simetrična i relativno ukočena.
-
Kora: Statua odevene mlade žene, često prikazane kako drži dar ili prinos.
Oba tipa skulpture imaju formalne poze i pažljivo oblikovane crte. Mnoge arhajske statue imaju i blagi osmeh, poznat kao arhajski osmeh.
Grčki hramovi i stubni redovi
Grčki hramovi građeni su u čast bogova i često su sadržali statuu božanstva. Verski obredi uglavnom su se održavali izvan hrama.
U grčkoj arhitekturi razvila su se tri glavna stubna reda:
-
Dorski red: Najjednostavniji i najmasivniji stubni red, čiji stubovi obično nemaju bazu.
-
Jonski red: Prepoznaje se po ukrasima u obliku spirala, poznatim kao volute, na kapitelima stubova.
-
Korintski red: Odlikuju ga kapiteli ukrašeni listovima akantusa.
Slikarstvo na grčkim vazama
Keramika se koristila za čuvanje tečnosti, posluživanje hrane i mešanje vina sa vodom. Grčke vaze bile su ukrašene i scenama iz mitologije, verskih obreda, atletskih takmičenja i svakodnevnog života.
U slikarstvu grčkih vaza koristile su se dve važne tehnike:
-
Crnofiguralna keramika: Figure su oslikavane crnom bojom na crvenkastoj podlozi gline. Detalji su se često dodavali urezivanjem linija u crnu površinu.
-
Crvenofiguralna keramika: Figure su zadržavale crvenkastu boju gline, dok je pozadina bila obojena crno. Ova tehnika omogućavala je umetnicima da dodaju finije detalje i prirodnije prikažu ljudsko telo.
Arhajska grčka umetnost uspostavila je važne tradicije u skulpturi, arhitekturi i slikarstvu na vazama, koje su uticale na kasniji razvoj grčke umetnosti.
Klasičan period
Klasični period, koji je trajao približno od 480. do 323. godine p. n. e., često se povezuje sa idealima proporcije, ravnoteže, harmonije i idealizovane lepote. Grčki umetnici pažljivo su proučavali ljudsko telo i nastojali da uverljivo prikažu njegovu anatomiju i pokrete.
Skulptura: proporcije i kontrapost
Klasični grčki vajari stvarali su figure koje deluju prirodnije i opuštenije od mnogih arhajskih statua. Posebnu pažnju posvećivali su anatomiji, proporcijama tela i odnosu između različitih delova tela.
Kontrapost je položaj tela u kojem se njegova težina uglavnom oslanja na jednu nogu. Kukovi i ramena prilagođavaju se ovoj promeni oslonca, stvarajući prirodniji i opušteniji stav.
Dečak iz Kritija, nastao oko 480. godine p. n. e., rani je primer ovog razvoja. Njegov položaj tela pokazuje udaljavanje od krute simetrije arhajske skulpture.
Dorifor, odnosno Kopljonoša, koji se povezuje sa vajarom Polikletom i potiče iz 5. veka p. n. e., postao je važan primer idealnih proporcija tela i uravnotežene kompozicije. Mnoge sačuvane grčke skulpture zapravo su rimske kopije izgubljenih grčkih originala.
Arhitektura i Partenon
Partenon, izgrađen na atinskom Akropolju između 447. i 432. godine p. n. e., bio je posvećen Atini, boginji zaštitnici grada.
Hram pripada dorskom redu, ali sadrži i jonske elemente. Njegova arhitektura i skulpturalna dekoracija osmišljene su kao jedinstvena celina.
Skulpturalni program obuhvatao je:
-
Zabatne skulpture, koje su ukrašavale trougaone površine na krajevima krova.
-
Metope, pojedinačne reljefne ploče sa mitološkim motivima.
-
Friz, koji prikazuje ceremonijalne i druge scene povezane sa atinskim identitetom i verskim životom.
Partenon se povezuje sa umetničkim programom državnika Perikla i vajara Fidije. On pokazuje kako su arhitektura i skulptura mogle da izražavaju religijska verovanja i građanski identitet.
Klasični ideal
Klasična grčka umetnost nastojala je da spoji pažljivo posmatranje ljudskog tela sa idealima proporcije, ravnoteže i lepote. Umetnici nisu samo kopirali izgled pojedinaca već su često predstavljali ljudsku figuru kao idealni oblik.
Ovi principi uticali su na grčku skulpturu i arhitekturu i nastavili da oblikuju umetničke tradicije dugo nakon završetka klasičnog perioda.
Helenistički period
Helenistički period počeo je nakon smrti Aleksandra Velikog 323. godine p. n. e. i trajao je do rimskog osvajanja Egipta 30. godine p. n. e. Tokom ovog perioda grčki jezik i kultura proširili su se na znatno šire područje, a važni umetnički centri razvili su se i izvan grčkog kopna.
Helenistički umetnici istraživali su širi raspon tema i nastojali da izraze dramatične pokrete, snažne emocije i individualne osobine. Skulpture nisu prikazivale samo idealizovane mlade figure već i starost, detinjstvo i ljude različitog društvenog porekla.
Nika sa Samotrake
Nika sa Samotrake predstavlja Niku, krilatu boginju pobede. Skulptura ostavlja snažan utisak pokreta. Njeno telo deluje kao da se kreće napred, dok vetar pritiska njenu odeću i čini da tkanina izgleda gotovo živo.
Dramatičan položaj tela i lepršavi nabori odeće daju skulpturi osećaj energije i kretanja.
Grupa Laokont
Grupa Laokont prikazuje Laokonta, trojanskog sveštenika, i njegove sinove dok se bore sa zmijama. Njihova izvijena tela, napeta lica i složeni položaji izražavaju bol, strah i snažne emocije.
Za razliku od mirne ravnoteže koja se često povezuje sa klasičnom grčkom skulpturom, ovo delo naglašava dramatičnu radnju i emocionalni intenzitet.
Novi pristup skulpturi
Helenistička skulptura proširila je mogućnosti grčke umetnosti. Umetnici su istraživali složene pokrete, izražajna lica i širi raspon ljudskih iskustava.
Kroz dela kao što su Nika sa Samotrake i Grupa Laokont, helenistički umetnici pokazali su kako skulptura može da prenese pokret, dramu i snažne emocije.
Ključni pojmovi
- Polis – Nezavisni grčki grad-država, poput Atine ili Sparte.
- Kuros – Statua nagog mladića, karakteristična za arhajsku grčku skulpturu.
- Kora – Statua odevene mlade žene, često prikazane kako drži dar ili prinos.
- Kontrapost – Položaj tela u kojem se težina uglavnom oslanja na jednu nogu, stvarajući prirodniji stav.
- Dorski red – Najjednostavniji od tri glavna grčka arhitektonska reda, sa masivnim stubovima.
- Jonski red – Grčki arhitektonski red prepoznatljiv po spiralnim ukrasima, odnosno volutama, na kapitelima.
- Korintski red – Grčki arhitektonski red sa kapitelima ukrašenim listovima akantusa.
- Crnofiguralna keramika – Tehnika oslikavanja vaza u kojoj se crne figure ističu na crvenkastoj boji gline.
- Crvenofiguralna keramika – Tehnika oslikavanja vaza u kojoj figure zadržavaju boju gline, dok je pozadina crna.
- Helenistička umetnost – Grčka umetnost nakon 323. godine p. n. e., poznata po dramatičnim pokretima, izražavanju emocija i širem rasponu tema.
- Geometrijski stil – Rani grčki umetnički stil koji odlikuju geometrijske šare i pojednostavljene figure, naročito na keramici.
- Orijentalizujući stil – Stil nastao pod uticajem kontakata sa Bliskim istokom i Egiptom, koji je u grčku umetnost uveo nove dekorativne motive.
Create Your Own Website With Webador