Manirizam
Istorijski kontekst
Manirizam se razvio u Italiji oko 1520. godine, nakon dostignuća visoke renesanse. Umetnici poput Leonarda da Vinčija, Mikelanđela i Rafaela uspostavili su ideale harmonije, ravnoteže, proporcije i idealne lepote. Mlađa generacija umetnika ovladala je ovim dostignućima, ali je počela da istražuje nove načine umetničkog izražavanja.
Umesto da nastave da stvaraju uravnotežene kompozicije karakteristične za visoku renesansu, maniristički umetnici eksperimentisali su sa neobičnim pozama, izduženim telima, zbijenim kompozicijama i neočekivanim rasporedom figura. Njihova dela često deluju veštački, nemirno ili namerno teško za razumevanje.
Ovaj period obeležili su i politička i društvena nestabilnost. Epidemija kuge 1522. godine i pljačka Rima koju su 1527. godine izvršile carske trupe poremetile su umetnički život i podstakle umetnike da se presele na druge evropske dvorove. Manirizam se tako proširio izvan Italije i postao međunarodni umetnički pravac.
Reč manirizam potiče od italijanske reči maniera, koja znači „stil” ili „način”. Prvobitno se odnosila na umetnike koji su razvijali prefinjen, izrazito individualan stil, oslanjajući se na dostignuća velikih renesansnih majstora.
the Sack of Rome
Slikarstvo
Maniristički slikari udaljili su se od harmonije i naturalističkog prikazivanja prostora karakterističnih za visoku renesansu. Eksperimentisali su sa izduženim figurama, neobičnim pozama, zbijenim kompozicijama i neočekivanim rasporedom likova. Njihove slike često deluju veštački, nemirno ili emocionalno veoma intenzivno.
Rani manirizam
Rosso Fiorentino bio je jedan od najneobičnijih ranih manirističkih slikara. Njegova slika Skidanje Hrista sa krsta (1521) prikazuje figure u nemirnoj i složenoj kompoziciji. Njihovi naglašeni pokreti, neobične proporcije i dramatična atmosfera razlikuju se od harmonije slikarstva visoke renesanse.
Pontormo je bio još jedan značajan predstavnik ranog manirizma. Njegova slika Skidanje Hrista sa krsta (oko 1526–1528) odlikuje se izduženim figurama i sabijenim prostorom, zbog čega prizor deluje neobično i emocionalno intenzivno. Umesto jasnog i stabilnog prostora, Pontormo stvara atmosferu duhovne napetosti.
Visoki manirizam
Kasniji manirizam razvio je prefinjeniji i elegantniji stil. Umetnici su naglašavali sofisticiranost, složene kompozicije i umetničku inventivnost. Figure su mogle biti izdužene i graciozne, stvarajući utisak koji je često delovao veštački, a ne prirodno.
Parmigianino bio je značajan predstavnik ovog prefinjenog stila. Njegove slike pokazuju interesovanje za elegantne forme, izdužene proporcije i pažljivo osmišljene kompozicije.
Manirizam u Veneciji
Manirizam se razvio i u Veneciji, gde su umetnici istraživali izražajne mogućnosti boje i svetlosti.
Jacopo Tintoretto kombinovao je dramatične kompozicije sa energičnim potezima četkice, snažnim kontrastima svetlosti i senke i neobičnim prostornim rasporedom. Njegova slika Hrist pred Pilatom (1566–1567) stvara dramatičan i uznemirujući prizor zahvaljujući kompoziciji, osvetljenju i izražajnim figurama.
El Greko (1541–1614)
El Greko, rođen na Kritu, postao je jedan od najpoznatijih manirističkih slikara. Na njega su uticale vizantijska umetnička tradicija, venecijansko slikarstvo i italijanski renesansni majstori. Na kraju se nastanio u Španiji.
Njegove slike često sadrže izdužene figure, intenzivne boje, dramatično osvetljenje i naglašavaju duhovno iskustvo više nego uobičajenu fizičku stvarnost.
Njegovo remek-delo, Sahrana grofa Orgaza (1586), prikazuje čudesnu sahranu i viziju nebeskog sveta. Donji deo slike prikazuje sahranu na
Vajartsvo
Vajari šesnaestog veka istraživali su nove načine umetničkog izražavanja, eleganciju i tehničku veštinu. Neki su prihvatili izdužene figure i neobične proporcije karakteristične za manirizam, dok su se drugi usredsredili na prefinjene detalje i složene dekorativne efekte.
Benvenuto Čelini (1500–1571)
Benvenuto Čelini bio je italijanski zlatar i vajar, poznat po izuzetnoj tehničkoj veštini i prefinjenim ukrasnim predmetima.
Njegova Slanica (1540–1543), izrađena za francuskog kralja Fransou I, objedinjuje skupocene materijale, elegantne figure i bogatu ornamentiku. Ovo delo pokazuje kako su maniristički umetnici čak i predmet svakodnevne upotrebe mogli da pretvore u sofisticirano umetničko delo.
Arhitektura
Maniristička arhitektura dovela je u pitanje jasne proporcije, ravnotežu i harmoniju karakteristične za arhitekturu visoke renesanse. Arhitekte su eksperimentisale sa neobičnim odnosima između konstruktivnih elemenata i neočekivanim dekorativnim detaljima, stvarajući namerno složene kompozicije.
Mikelanđelo: Laurentijanska biblioteka
Mikelanđelova Laurentijanska biblioteka u Firenci predstavlja značajan primer manirističke arhitekture. Njeno predvorje i stepenište koriste arhitektonske elemente na neobične načine, stvarajući osećaj napetosti umesto jednostavne klasične harmonije karakteristične za visoku renesansu.
Bartolomeo Amanati: Dvorište palate Piti
Dvorište Palate Piti u Firenci, koje je projektovao Bartolomeo Amanati, odlikuje se masivnim rustičnim površinama i neobičnim arhitektonskim elementima. Ove karakteristike daju građevini izražajniji i dekorativniji izgled, umesto da se dosledno pridržava jednostavnih klasičnih načela oblikovanja.
Glavne odlike manirističke arhitekture
Manirističke arhitekte nisu jednostavno kopirale građevine antičkog Rima. Umesto toga, prilagođavale su, preuređivale i preoblikovale renesansne arhitektonske forme, eksperimentišući sa proporcijama, dekoracijom i odnosima između različitih elemenata.
Ključni termini
- Manirizam: Umetnički pravac koji se razvio oko 1520. godine, preoblikujući ideale visoke renesanse kroz stilizaciju, neobične proporcije i složene kompozicije.
- Maniera: Italijanska reč koja znači „stil” ili „način”. Od nje potiče naziv manirizam.
- Izduženost (elongacija): Namerno produžavanje figura ili delova tela izvan prirodnih proporcija.
- Stilizacija: Preoblikovanje prirodnih formi u skladu sa određenim umetničkim stilom, umesto njihovog doslovnog prikazivanja onako kako izgledaju u stvarnosti.
- Kompozicija: Raspored figura, predmeta, oblika i prostora unutar umetničkog dela.
- Sfumato: Slikarska tehnika kojom se postižu meki prelazi između boja i tonova, bez oštrih kontura. Posebno se povezuje sa Leonardom da Vinčijem i kasnijim slikarstvom.
Create Your Own Website With Webador