Romanička Umetnost

Istorijski kontekst

Romanичka umetnost razvijala se u zapadnoj Evropi uglavnom tokom 11. i 12. veka. U ovom periodu hrišćanstvo je oblikovalo svakodnevni život, a manastiri i crkve predstavljali su važne verske i kulturne centre.

Hodočašća na sveta mesta postajala su sve značajnija. Veliki broj ljudi putovao je kako bi posetio mošti svetaca, pa su crkve morale da obezbede prostor ne samo za lokalne vernike već i za hodočasnike. Manastirske zajednice takođe su naručivale izgradnju građevina i izradu umetničkih dela za potrebe bogosluženja.

Naziv romanika potiče od reči koja znači „nalik rimskom“. Ovaj naziv primenjen je na stil zbog arhitektonskih elemenata preuzetih iz rimske graditeljske tradicije, naročito polukružnih lukova, masivnih zidova i kamenih svodova. Romanička umetnost nije izgledala isto u svim delovima Evrope, ali su mnoge građevine imale slična konstruktivna i dekorativna obeležja.

Romanička arhitektura

Osnovne odlike

Romaničke crkve uglavnom su bile čvrste i monumentalne građevine. Njihovi debeli kameni zidovi, masivni stubovi i relativno mali prozori činili su da unutrašnjost deluje teško i zatvoreno.

Najvažnija arhitektonska obeležja bila su:

  • Polukružni lukovi, delimično nadahnuti rimskom arhitekturom.

  • Poluobličasti svodovi, nastali produžavanjem polukružnog luka duž prostora.

  • Krstasti svodovi, nastali ukrštanjem dva poluobličasta svoda.

  • Debeli zidovi i masivni stubovi, neophodni za nošenje težine kamenih svodova.

  • Mali prozori, kroz koje je u unutrašnjost često dopiralo manje svetlosti nego u kasnijim gotskim crkvama.

  • Tornjevi i portali ukrašeni skulpturama, koji su crkvama davali monumentalan spoljašnji izgled i prenosili verske poruke.

Osnova mnogih hodočasničkih crkava obuhvatala je dugački glavni brod, bočne brodove, transept i apsidu. Neke crkve imale su i deambulatorijum, prolaz koji je okruživao oltarski prostor, sa radijalno raspoređenim kapelama. On je omogućavao hodočasnicima da se kreću oko svetilišta i posećuju mošti bez ometanja bogosluženja.

Hodočasničke crkve

Hodočasničke crkve bile su projektovane tako da mogu da prime veliki broj posetilaca. Njihova osnova omogućavala je hodočasnicima da se kreću kroz građevinu, dok su kapele pružale dodatni prostor za molitvu i verske obrede.

Jedan od značajnih primera je crkva Sen Sernin u Tuluzu, u Francuskoj. Njene velike dimenzije i pažljivo organizovana osnova pokazuju kako su bile osmišljene velike hodočasničke crkve.

Romaničke crkve nisu bile samo mesta za bogosluženje. Njihova arhitektura izražavala je i stabilnost i autoritet crkve tokom srednjeg veka.

Romanička skulptura

Skulptura i crkvena arhitektura

Romanička skulptura bila je тесно povezana sa arhitekturom. Skulpture i reljefni prizori ukrašavali su portale, kapitele i druge delove crkava. Ovi prikazi pomagali su u prenošenju hrišćanskih učenja ljudima koji možda nisu znali da čitaju.

Vajari su često prikazivali izdužene figure, izražajne gestove i dramatične kompozicije. Ljudske figure nisu uvek bile predstavljene u naturalističkim proporcijama. Njihov raspored i izgled bili su podređeni verskom značenju prizora.

Timpanon

Timpanon je polukružna ili šiljasta površina iznad ulaza, najčešće uokvirena lukom. Romanički timpanoni mogli su da sadrže složene religijske prizore, naročito predstave Hrista kao sudije na Poslednjem sudu.

Jedan od poznatih primera je timpanon sa prikazom Poslednjeg suda na katedrali Sen Lazara u Otenu, u Francuskoj. Povezuje se sa vajarom Žilberom i prikazuje Hrista koji predsedava suđenju dušama. Figure i njihovi gestovi prenose ozbiljnost pitanja spasenja i posledice ljudskih postupaka.

Ovakvi skulpturalni programi pretvarali su ulaze u crkve u svojevrsne vizuelne pouke o hrišćanskoj veri.

Romaničko slikarstvo

Romaničke crkve često su bile ukrašene zidnim slikama, a u pojedinim oblastima i mozaicima. Na njima su prikazivani biblijski događaji, Hrist, Bogorodica, sveci i prizori povezani sa spasenjem.

Slikarstvo je uglavnom bilo prilagođeno arhitekturi. Figure su mogle biti raspoređene u jasno odvojenim horizontalnim nizovima ili smeštene unutar određenih površina na zidovima i svodovima. Naglašeni obrisi, pojednostavljeni oblici i izražajni gestovi omogućavali su da slike budu lako uočljive i razumljive čak i sa veće udaljenosti.

Jedan od značajnih primera je naslikani prikaz Hrista u slavi u crkvi Sant Kliment de Taul u Kataloniji, u Španiji. Hrist je prikazan frontalno, okružen simbolima koji se povezuju sa jevanđelistima. Kompozicija naglašava njegovu božansku vlast, a ne njegov običan ljudski izgled.

Kao i romanička skulptura, slikarstvo je imalo versku i obrazovnu ulogu. Pomagalo je u prenošenju biblijskih priča i hrišćanskih učenja vernicima.

Osnovni pojmovi

  • Romanika – Umetnički stil srednjovekovne zapadne Evrope, naročito karakterističan za 11. i 12. vek.

  • Polukružni luk – Luk čiji je oblik polukružan.

  • Poluobličasti svod – Svod polukružnog preseka, nastao produžavanjem luka duž prostora.

  • Krstasti svod – Svod nastao ukrštanjem dva poluobličasta svoda.

  • Glavni brod (nava) – Centralni prostor crkve.

  • Transept – Poprečni brod crkve koji preseca glavni brod i često daje osnovi građevine oblik krsta.

  • Deambulatorijum – Prolaz koji okružuje oltarski prostor ili apsidu.

  • Mošti (relikvije) – Predmeti ili telesni ostaci povezani sa svecem ili svetim događajem.

  • Timpanon – Ukrašena površina iznad ulaza u crkvu.

  • Poslednji sud – Hrišćansko verovanje da će Hrist na kraju vremena suditi čitavom čovečanstvu.

  • Hodočasnička crkva – Monumentalna bazilika čija je osnova osmišljena sa deambulatorijumom i radijalno raspoređenim kapelama, kako bi mogla da primi veliki broj hodočasnika koji dolaze da poštuju svete mošti.

Pitanja

1. Kada se razvijala romanička umetnost i kakvu je ulogu hrišćanstvo imalo u srednjovekovnom društvu?

Romanička umetnost razvijala se uglavnom tokom 11. i 12. veka u zapadnoj Evropi. Hrišćanstvo je oblikovalo svakodnevni život, a crkve i manastiri predstavljali su važne verske i kulturne centre.

2. Zašto se ovaj stil naziva romanika?

Naziv romanika znači „nalik rimskom“. Odnosi se na arhitektonska obeležja povezana sa rimskim graditeljstvom, naročito polukružne lukove, masivne zidove i kamene svodove.

3. Koje su glavne arhitektonske odlike romaničkih crkava?

Romaničke crkve obično su imale polukružne lukove, poluobličaste ili krstaste svodove, debele zidove, masivne stubove, relativno male prozore, tornjeve i portale ukrašene skulpturama.

4. Kako su hodočašća uticala na izgled crkava?

Hodočasničke crkve morale su da prime veliki broj posetilaca koji su dolazili da posete mošti svetaca. Njihove osnove često su uključivale deambulatorijum i radijalno raspoređene kapele, što je omogućavalo hodočasnicima da se kreću oko oltarskog prostora i posećuju mošti bez ometanja bogosluženja.

5. Šta je timpаnon i koje su scene najčešće prikazivane na njemu?

Timpanon je ukrašena površina iznad ulaza u crkvu, najčešće uokvirena lukom. Na romaničkim timpanonima često su prikazivani religijski prizori, uključujući Hrista koji sudi čovečanstvu na Poslednjem sudu.

6. Kako je romanička skulptura prenosila hrišćanska učenja?

Skulpture su ukrašavale portale, kapitele i druge arhitektonske površine. Kroz izražajne gestove, izdužene figure i dramatične kompozicije prenosile su verske poruke ljudima koji možda nisu znali da čitaju.

7. Koje su glavne odlike romaničkog slikarstva?

Romaničko slikarstvo često je prikazivalo biblijske događaje, Hrista, Bogorodicu, svece i prizore povezane sa spasenjem. Naglašeni obrisi, pojednostavljeni oblici, izražajni gestovi i simbolički raspored figura činili su slike lakšim za razumevanje čak i sa veće udaljenosti.

8. Po čemu se romanička arhitektura razlikovala od kasnijeg gotskog stila?

Romaničku arhitekturu uglavnom su odlikovali polukružni lukovi, debeli zidovi, masivni stubovi i relativno mali prozori, zbog čega su unutrašnji prostori delovali čvrsto i zatvoreno. Kasnije gotske crkve koristile su šiljate lukove i veće prozore, što je omogućavalo da više svetlosti prodre u njihovu unutrašnjost.

Create Your Own Website With Webador